Küresel ölçekte yaşanan ekonomik büyüme ve buna paralel olarak artan enerji talebi, yenilenebilir enerji kaynaklarını yalnızca bir alternatif değil, zorunlu bir çözüm olarak gündeme taşımaktadır. Günümüz dünyasında elektrik üretimi ve tüketimi, yaşam kalitesinin sürdürülebilirliği açısından belirleyici bir rol oynamaktadır. Fosil yakıtlara dayalı enerji sistemlerinin taşıdığı jeopolitik ve ekonomik riskler, enerji arz güvenliğini uluslararası ilişkilerin ve ekonomik politikaların merkezine yerleştirdi. Özellikle petrol ve doğal gaz gibi stratejik kaynakların jeopolitik rekabetin odak noktasında olması, enerji bağımsızlığı arayışlarını ve yenilenebilir enerji yatırımlarını hızlandırmaktadır. Bu bağlamda, Polonya ve Macaristan gibi Doğu Avrupa ülkelerinin yenilenebilir enerji politikaları dikkatle incelenmesi gereken örnekler sunmaktadır. Bu çalışma, söz konusu ülkelerin güncel enerji dönüşümünü, politika setlerini ve gelecek projeksiyonlarını analiz etmeyi amaçlamaktadır.
Yenilenebilir enerji, çevre dostu yapısı ve yerel kaynaklara dayanması dolayısıyla sadece ekolojik değil, aynı zamanda ekonomik ve jeostratejik faydalar sunmaktadır. Bu kaynakların kullanımının yaygınlaşması, enerji ithalatına olan bağımlılığı azaltmakta ve ülkelerin içsel kalkınma süreçlerine katkı sağlamaktadır. Aynı zamanda enerji arz çeşitliliğini artırarak fiyat istikrarını desteklemekte ve yeni istihdam olanakları yaratmaktadır. Gelişmekte olan ekonomiler açısından bu yönleriyle stratejik değer taşıyan yenilenebilir enerji sektörü, günümüzde küresel düzeyde hızlı bir büyüme süreci içerisindedir. Bu makalede, Doğu Avrupa’nın iki önemli ülkesi olan Polonya ve Macaristan’ın enerji dönüşüm stratejileri ayrıntılı biçimde ele alınmakta; hem ulusal düzeydeki uygulamalar hem de Avrupa Birliği bağlamındaki politikalarla bütünleştirilerek değerlendirilmektedir.
2019 yılından itibaren dünyada yenilenebilir enerji kapasitesinde dikkat çekici bir artış yaşanmaktadır. Bu eğilim 2022 yılı sonrasında daha da belirgin hale geldi. 2022 yılında küresel ölçekte 295 GW yeni yenilenebilir enerji kapasitesi devreye alınarak toplam kapasite 3.372 GW’a ulaştı. Bu da bir önceki yıla göre yaklaşık %9,6’lık bir büyümeye işaret etmektedir. Bu kapasite artışının %90’ı güneş ve rüzgar enerjisine dayalı olup, yeni devreye alınan enerji kaynaklarının %83’ü yenilenebilir niteliktedir (Chestney, 2023). 2023 yılında bu büyüme ivmesi sürerek; toplamda 473 GW’lık yeni kapasite eklendi ve bunun %86’sı yenilenebilir kaynaklardan sağlandı. Aynı dönemde güneş enerjisi 346 GW ile en büyük payı alırken, rüzgar enerjisi 116 GW ile ikinci sırada yer aldı (IRENA, 2024). 2024 yılı ise 585 GW’lık yeni kapasiteyle rekor bir yıl oldu; bu kapasitenin %92’si yenilenebilir enerji kaynaklarından oluştu. Güneş enerjisi bu dönemde 452 GW ile liderliğini sürdürürken, rüzgar enerjisi 113 GW seviyesine ulaştı (IRENA, 2025). 2030 yılına gelindiğinde yenilenebilir enerjinin katkısının 935 GW olacağı ve bunun %95’inin güneş ve rüzgar kaynaklı olacağı öngörülmektedir. Genel kapasitenin ise 5.520 GW’a ulaşması beklenmektedir (IRENA, 2024).
Avrupa Birliği özelinde bakıldığında, yenilenebilir enerjiye geçiş süreci, iklim değişikliğiyle mücadele ve enerji güvenliğini sağlama amacıyla çok daha sistematik biçimde ilerlemektedir. 2019 yılında ilan edilen Avrupa Yeşil Mutabakatı, 2050 yılına kadar iklim nötrlüğü hedefini gündeme getirdi. Bu hedef doğrultusunda 2021 yılında açıklanan “Fit for 55” paketi, 2030 yılı itibarıyla enerji tüketimi içerisinde yenilenebilir enerjinin payını %32’den %40’a çıkarma önerisinde bulundu (Avrupa Komisyonu, 2025). Ancak 2022 yılında patlak veren Rusya-Ukrayna Savaşı ile birlikte Avrupa’nın enerji güvenliğine yönelik kaygıları arttı, bu durum AB’nin REPowerEU programını hızlandırmasına neden oldu. Bu plan çerçevesinde 2030 yılı için hedeflenen yenilenebilir enerji payı %42,5’e yükseltildi (Avrupa Komisyonu, 2025).
Doğu Avrupa ülkeleri, AB genelindeki bu dönüşümde giderek daha merkezi bir konuma yerleşmektedir. Uzun süre yenilenebilir enerji yatırımları konusunda Batı Avrupa’nın gerisinde kalan bu ülkeler, son dönemde özellikle güneş enerjisi alanında kayda değer ilerlemeler kaydetti. Örneğin 2019–2024 yılları arasında Doğu Avrupa’nın güneş enerjisi kurulu gücü %450 oranında artarak yaklaşık 9 GW’dan 46 GW’a yükseldi. Bu oran, Avrupa genelindeki ortalama büyüme oranı olan %145’i önemli ölçüde geride bırakmaktadır (Maguire, 2025).
Doğu Avrupa’nın güneş enerjisi üretimi de aynı dönemde benzer bir ivme gösterdi. 2019’da 9 TWh olan üretim, 2024 yılı itibarıyla 42 TWh seviyesine ulaşarak neredeyse beş kat arttı. Bu gelişme, bölgedeki enerji sektörü kaynaklı CO₂ emisyonlarının %26 oranında azalmasını sağladı. 2024 yazında güneş enerjisinin toplam elektrik üretimi içerisindeki payı Macaristan’da %36’ya, Polonya’da ise yaklaşık %19’a yükseldi; bu oranlar Avrupa Birliği ortalaması olan %12’nin oldukça üzerindedir (Maguire, 2025).
Polonya ve Macaristan, bu dönüşüm sürecinde bölgesel liderlik konumuna yükseldi. Polonya uzun yıllar boyunca kömür ağırlıklı enerji üretim modeli uygulamış; ancak son yıllarda güneş ve rüzgar enerjisine yönelik yatırımlarla enerji portföyünü çeşitlendirme yoluna gitti. 2019 yılında yenilenebilir kaynakların elektrik üretimindeki payı yaklaşık %14–15 civarındayken, 2024’te bu oran %30’a ulaştı (Ptak, 2025). Macaristan ise daha tek yönlü bir strateji izledi ve güneş enerjisine yoğunlaştı. 2019 yılında %4 olan güneş enerjisi üretim payı, 2024 yılında %25’in üzerine çıkarak Avrupa genelinde en hızlı büyüyen pazar haline geldi (Green Forum, 2025).
Polonya’da bu büyüme, hem ulusal teşviklerle hem de AB fonlarıyla desteklendi. 2022 yılında 12 GW olan güneş enerjisi kapasitesi, sadece bir yıl içinde 17 GW’a çıkarıldı (Yuen, 2024). Bu artış, yenilenebilir kaynakların toplam elektrik üretimindeki payını 2024 yılında %29,6’ya yükseltti. Aynı süreçte kömürün enerji üretimindeki payı %70’ten %57’ye geriledi (Ptak, 2025).
Bu başarıda “prosumer” sistemlerinin yaygınlaşmasının büyük payı bulunmaktadır. Bu sistemle 2022 yılı sonu itibarıyla yaklaşık 1,2 milyon küçük ölçekli üretici toplamda 9,3 GW kapasiteli sistemlerle şebekeye enerji sağlamaktadır. Bu tesislerin %99’u güneş paneli temellidir (Ptak, 2023). Aynı dönemde Lightsource BP, 40 MW’lık bir güneş enerjisi santralini devreye alındı; kara rüzgarında kapasite 8 GW’a ulaşıldı (Pan America Finance, 2023). Polonya ayrıca 2030’a kadar Baltık Denizi açıklarında yaklaşık 5,9 GW’lık rüzgar kapasitesi kurmayı hedeflemektedir (Polonya İklim ve Çevre Bakanlığı, 2024).
Macaristan’ın enerji stratejisi daha çok güneş enerjisi odaklı ilerlemektedir. 2025 yılı başında ülkenin toplam yenilenebilir enerji kapasitesi 7.550 MW’a ulaşmış ve bu kapasitenin %80’i 2020 sonrasında kuruldu (Green Forum, 2025). Güneş enerjisinin toplam üretimdeki payı 2024’te %25’e ulaştı. Özellikle 2024 yazında öğle saatlerinde güneş enerjisinin ulusal talebin %80’inden fazlasını karşıladığı günlerin sayısı 2023’te 10 iken, 2024’te 70 güne çıktı (Green Forum, 2025).
2024’ün ilk yedi ayında Macaristan’daki güneş tesisleri 5,8 TWh elektrik üretmiş, bu miktar bir önceki yılın aynı dönemine göre %47,7’lik bir artışı ifade etmektedir (Maguire, 2025). Gelişim ağırlıklı olarak çatı tipi sistemler ve orta ölçekli yatırımlardan oluşsa da Tapolca’da 60 MW ve Ballószög’de 66 MW’lık büyük tesisler de faaliyete geçmiştir (Green Forum, 2024).
Bu başarıların arkasında çeşitli teşvik mekanizmaları yer almaktadır. Polonya’da 2019 yılında başlatılan “Mój Prąd” programı, güneş paneli sistemleri için 6.000 zloti, enerji depolama sistemleri içinse 15.000 zloti teşvik sağladı. 2022 yılı itibarıyla bu programla desteklenen mikro kurulum sayısı 1,2 milyonu aştı (Ptak, 2022). 2024 güncellemesiyle birlikte enerji depolama sistemlerine verilen destek 16.000 zlotiye yükseltildi (Jowett, 2024). Ayrıca fark sözleşmeleri (CfD) kapsamında yürütülen ihaleler aracılığıyla 2016–2022 yılları arasında 5,34 GW kara tipi rüzgar kapasitesi devreye alındı; bu sistem 2027’ye kadar uzatıldı (Pan America Finance, 2023). 2022’den itibaren net ölçümleme yerini net faturalamaya bırakmış ve fazla enerji piyasa fiyatı üzerinden değerlendirilmeye başlandı (Jowett, 2023).
Macaristan’da ise 2017’den bu yana uygulanan METÁR sistemiyle yeşil primler ve rekabetçi ihaleler aracılığıyla büyük ölçekli güneş projeleri teşvik edildi. 2019–2020 döneminde yapılan ilk ihaleler güçlü yatırım tepkisi yaratmış ve sistemin güvenilirliği arttı (Uluslararası Enerji Ajansı, 2022). Ayrıca net ölçümleme uygulamalarıyla 50 kW altı üretim yapan bireysel kullanıcıların fazla elektriği perakende fiyat üzerinden şebekeye vermesi sağlanmış; bu program için 350 milyon avroluk bir sübvansiyon bütçesi ayrıldı (Güney Doğu Avrupa Enerji Enstitüsü, 2017).
Sonuç olarak, Polonya ve Macaristan’ın izlediği enerji politikaları, Doğu Avrupa’nın yenilenebilir enerjiye geçişinde dinamik ve etkili bir dönüşümün mümkün olduğunu göstermektedir. Bu iki ülke, sadece üretim kapasitelerini artırmakla kalmamış; aynı zamanda teknoloji geliştirme, enerji güvenliği ve bölgesel entegrasyon alanlarında da öne çıkmaktadır. Yenilenebilir enerji artık bu ülkeler için çevresel bir tercih değil; ekonomik büyümenin, toplumsal refahın ve ulusal egemenliğin stratejik bir bileşeni haline gelmektedir.
Kaynakça:
Avrupa Komisyonu (2025). Yenilenebilir enerji direktifi. Alınan yer: https://energy.ec.europa.eu/topics/renewable-energy/renewable-energy-directive-targets-and-rules/renewable-energy-directive_en#:~:text=In%20July%202021%2C%20the%20Commission,increase%20renewables%20across%20the%20economy. Erişim tarihi: 10.06.2025.
Chestney, Nina (2023). Küresel yenilenebilir enerji kapasitesi geçen yıl %10 arttı – IRENA. Alınan yer: https://www.reuters.com/business/energy/global-renewables-capacity-grew-by-record-10-last-year-irena-2023-03-21/#:~:text=IRENA%27s%20annual%20report%20on%20renewable,higher%20than%20the%20previous%20year. Erişim tarihi: 10.06.2025.
Green Forum (2024). MOL, 66 MW’lık satın alımla güneş enerjisi kapasitesini ikiye katladı. Alınan yer: https://www.green-forum.eu/business/20241220/mol-doubles-solar-capacity-with-66-mw-acquisition-1603. Erişim tarihi: 12.06.2025.
Green Forum (2025). Macaristan %25 payla Avrupa’da güneş enerjisinde lider. Alınan yer: https://www.green-forum.eu/industry/20250128/hungary-leads-europe-in-solar-energy-with-25-share-1664#:~:text=The%20latest%20data%2C%20published%20by,over%20the%20past%20five%20years. Erişim tarihi: 12.06.2025.
Güney Doğu Avrupa Enerji Enstitüsü (2017). Macaristan, 50 kW’a kadar net ölçümlemeli güneş projelerini %0 faizli krediyle destekliyor. Alınan yer: https://www.iene.eu/hungary-supports-net-metering-pv-projects-up-to-50-kw-with-0-loans-p3382.html?utm_. Erişim tarihi: 13.06.2025.
Jowett, Patrick (2024). Polonya, konut tipi güneş ve enerji depolama teşvik programını yeniden başlattı. Alınan yer: https://www.pv-magazine.com/2024/09/05/poland-relaunches-residential-solar-storage-rebate-scheme/?utm_. Erişim tarihi: 12.06.2025.
Maguire, Gavin (2025). Doğu Avrupa’nın gizli güneş enerjisi atağı. Alınan yer: https://www.reuters.com/markets/commodities/eastern-europes-stealthy-surge-solar-generation-maguire-2025-06-03/#:~:text=That%20collective%20solar%20capacity%20footprint,just%20the%20past%20five%20years. Erişim tarihi: 10.06.2025.
Pan America Finance (2023). Küresel kara rüzgarı piyasası raporu. Alınan yer: https://panamericanfinance.com/insights/energy-transition/global-onshore-wind-report-2023/key-regional-markets/poland/#:~:text=more%20annual%20capacity%20%28a%2012,a%20target%20of%2012%20GW. Erişim tarihi: 12.06.2025.
Polonya İklim ve Çevre Bakanlığı (2024). 2040 yılına kadar Polonya’nın enerji politikası. Alınan yer: https://www.gov.pl/web/climate/energy-policy-of-poland-until-2040-epp2040#:~:text=Energy%20Policy%20of%20Poland%20until,share%20of%20renewable%20energy. Erişim tarihi: 12.06.2025.
Ptak, Alicja (2022). Polonya, ev tipi güneş panelleri ve enerji depolama için sübvansiyonları artırıyor. Alınan yer: https://notesfrompoland.com/2022/11/24/poland-increases-subsidies-for-home-solar-panels-and-energy-storage/#:~:text=Poland%20increases%20subsidies%20for%20home,%E2%82%AC1%2C275%29. Erişim tarihi: 12.06.2025.
Ptak, Alicja (2023). Polonya, 2022’de yenilenebilir mikro kurulumlardan elektrik üretimini ikiye katladı. Alınan yer: https://notesfrompoland.com/2023/03/21/poland-doubled-electricity-production-from-renewable-micro-installations-in-2022/#:~:text=,of%20which%20comes%20from. Erişim tarihi: 12.06.2025.
Ptak, Alicja and Strazalkowski, Patryk (2025). CLEW Rehberi – Polonya hükümeti enerji dönüşümü vaatlerini yerine getirmedi. Alınan yer: https://www.cleanenergywire.org/factsheets/clew-guide-upcoming-election-will-shape-direction-and-pace-polands-energy-transition#. Erişim tarihi: 12.06.2025.
Uluslararası Enerji Ajansı (2022). Macaristan 2022 – Yürütücü özet. Alınan yer: https://www.iea.org/reports/hungary-2022/executive-summary. Erişim tarihi: 13.06.2025.
Uluslararası Enerji Ajansı (2022). Macaristan 2022 enerji politikası incelemesi. Alınan yer: https://iea.blob.core.windows.net/assets/9f137e48-13e4-4aab-b13a-dcc90adf7e38/Hungary2022.pdf. Erişim tarihi: 13.06.2025.
Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı (2023). Yenilenebilir kapasite istatistikleri 2023. Alınan yer: https://www.irena.org/Publications/2023/Mar/Renewable-capacity-statistics-2023?ref=europeans.today&utm. Erişim tarihi: 10.06.2025.
Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı (2024). Yenilenebilir kapasite istatistikleri 2024. Alınan yer: https://www.irena.org/-/media/Files/IRENA/Agency/Publication/2024/Mar/IRENA_RE_Capacity_Statistics_2024.pdf. Erişim tarihi: 10.06.2025.
Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı (2025). Yenilenebilir kapasite istatistikleri 2025. Alınan yer: https://www.irena.org/-/media/Files/IRENA/Agency/Publication/2025/Mar/IRENA_DAT_RE_Capacity_Statistics_2025.pdf. Erişim tarihi: 10.06.2025.
Yuen, Simon (2024). Polonya’nın kurulu güneş enerjisi kapasitesi 17 GW’ı aştı. Alınan yer: https://www.pv-tech.org/polands-installed-solar-capacity-exceeds-17gw/#:~:text=Poland%E2%80%99s%20cumulative%20installed%20solar%20PV,a%20Polish%20research%20group. Erişim tarihi: 12.06.2025.
Not: Bu blogda ifade edilen görüşler yazarın kendi görüşleri olup Enstitü’nün yayın politikasını yansıtmamaktadır.